Hetimi i medias malazeze Vijesti mbi fenomenin e “zelenašenjes” në Mali i Zi, e thënë në shqip fajdeve, nxjerr në pah një model financiar kriminal që, me forma të ndryshme, haset edhe në Shqipëria. Skema transformon fajden tradicionale në instrument modern pastrimi parash: kapital i dyshimtë futet në ekonomi përmes “partneriteteve”, investimeve në ndërtim, pasuri të paluajtshme apo biznese fasadë.

Si funksionon mekanizmi

  • Hua me interesa të larta për biznese në vështirësi.

  • Kur borxhi bëhet i papërballueshëm, kreditori kërkon pjesë në biznes, prona ose ndikim vendimmarrës.

  • “Bashkëinvestimi” në letër, aneksim ekonomik në praktikë.

Kështu, para të zeza kalojnë nga periferia kriminale në qendër të ekonomisë formale, duke deformuar konkurrencën dhe logjikën e tregut.

Sektorët e rrezikut

Ndërtimi, turizmi sezonal, tregtia e pasurive të paluajtshme dhe aktivitetet me qarkullim të lartë cash konsiderohen më të ekspozuar. Rritja e shpejtë e kullave dhe komplekseve rezidenciale ka ngritur pikëpyetje mbi burimin e kapitalit fillestar, në mungesë të hetimeve të thelluara financiare.

Roli i institucioneve

Në Shqipëri, Struktura e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) ka instrumente për hetim pasuror dhe konfiskim asetesh me origjinë të pajustifikuar. Sfida mbetet çmontimi i zinxhirit financiar që lejon hyrjen e këtyre parave në sistem përmes noterëve, avokatëve, kompanive guackë dhe transfertave të fragmentuara.

Në nivel rajonal, raportet e Moneyval theksojnë cenueshmërinë e Ballkanit Perëndimor ndaj pastrimit të parave, për shkak të ekonomive informale dhe mungesës së transparencës mbi pronësinë përfituese. Lufta kundër pastrimit të parave është gjithashtu kusht thelbësor në procesin e integrimit në Bashkimi Evropian.

Kostoja reale

Fajdet moderne krijojnë një “ekonomi frike”: biznese që heshtin, familje që humbin prona, konkurrencë e shtrembëruar. Nëse nuk kalohet nga reagimi sporadik te hetimi sistematik i pasurisë dhe transparenca e kapitalit investues, milionat e pista do të vazhdojnë të shndërrohen në kulla, hotele e resorte, me kosto të lartë për shtetin, tregun dhe qytetarët.