Dr LINDITA ARAPI
Në një intervistë shkrimtarja nobeliste
bjelloruse, Svetlana Aleksijevit e cila prej
vitesh e gjurmon me fjalë vuajtjen e
bashkëkombësve të saj, pyet me dëshpërim:
“Ajo që më torturon më shumë është se pse
nuk kemi mësuar asgjë nga kaq shumë vuajtje?”. Një pyetje që u
drejtohej bjellorusëve, por që mua, sapo e lexova, më solli ndërmend
shqiptarët.
Vuajtja, ky nocion subjektiv me diapazon të gjerë sigurisht nuk është
karakteristikë shqiptare, por nuk mund të mohohet se ajo ka qenë
shoqëruesja më besnike e tyre në histori, një popull jo i përkëdhelur
nga fati, arenë luftimesh, por më e keqja gjithmonë tejet i varfër, pa
përmendur ato pak fise të mëdha që numëroheshin dikur me gishtat e
një dore. Kur bisedon me më të moshuarit në familjet tona mund ta
dëgjosh më shumë si psherëtimë sesa fjalë: “Eh, moj bijë, po ne jemi
mësuar të vuajmë”.
Do të thotë… ne shqiptarët jemi mësuar të durojmë vuajtjen, qoftë
nga uria, qoftë kur shkelet dinjiteti. Por të durosh vuajtjen nuk është
çlirim, por fatalizëm që nga frika nuk guxon të pyesë se çfarë ke
mësuar, apo si mund të dalësh prej saj.
Kur ra diktatura, shqiptarët u zgjuan nga vuajtja e izolimit mbytës
papritur si në një vend të panjohur, ku gjithsekush nga njeriu më i
thjeshtë deri te politika lart duhej të mësonte të “menaxhonte”
epokën e re. Mësuan se fjala liri nuk ekzistonte vetëm në libra, por
mund të praktikohej lirisht, liri shprehjeje, megjithëse ende nuk dinin
ta përdornin si duhet. U vetëdijësuan se e kishin mbytur me heshtje
dhimbjen e vuajtjes për më shumë se 50 vjet, e për shkak se një
popull i tërë nuk mund ta nxjerrë dot dhimbjen me një britmë
shpëtimi njëherësh, ajo, konform frojdizmit pa hezitim, ose degjeneroi
në agresivitet, vitet ‘90 e dëshmojnë këtë, ose u “zëvendësua” me
kërkim kënaqësie pa kufi me shuarjen e afshit lektisës për para, për
mirëqenie, dy elementë që i mungonin jetës sonë të mëparshme.
Te lidhura
“Pse nuk kemi mësuar asgjë nga kaq
shumë vuajtje?”
Erdhën vite të ndezura nga shpresa për një jetë pa vuajtjen e
varfërisë, shkeljes së dinjitetit, apo të rrezikut të burgut për një fjalë
kundër partisë. E kush donte të merrej me vuajtjen që hoqëm e pse e
hoqëm aq gjatë, kur në horizont vezullonte shansi i Perëndimit, kur në
vend ishte koha e rrumpallës, kap çfarë të kapësh sot se kjo anarki
nuk kthehet më? Kush ka para e shuante vuajtjen që kish lënë e
shkuara, a nuk mund të kuptohen kështu ethet e shoqërisë shqiptare
Erdhën vite të ndezura nga shpresa për një jetë pa vuajtjen e
varfërisë, shkeljes së dinjitetit, apo të rrezikut të burgut për një fjalë
kundër partisë. E kush donte të merrej me vuajtjen që hoqëm e pse e
hoqëm aq gjatë, kur në horizont vezullonte shansi i Perëndimit, kur në
vend ishte koha e rrumpallës, kap çfarë të kapësh sot se kjo anarki
nuk kthehet më? Kush ka para e shuante vuajtjen që kish lënë e
shkuara, a nuk mund të kuptohen kështu ethet e shoqërisë shqiptare
të viteve ‘90 e më tej?
PA KOHË PËR REFLEKTIM
Reflektim? Kush janë këta humbameno që kërkojnë të reflektojë
shoqëria? Para, duhen para, mercedes, vila, dalje jashtë shtetit,
kërkonin ata më “të zotët” (Kujtoj se në Shqipëri shpesh makutëria
barazohet me zotësi), ndërsa ata me më pak pretendime donin thjesht
një punë, të ushqenin familjen, të blinin një shtëpi, një makinë, që ta
ngisnin në rrugë pa gropa, të jetonin në siguri e të çonin fëmijët në
shkolla ku arsimi vërtet ia vlen, e në spitale ku vërtet shërohesh.
Kaq. Kaq pak dëshira kishte qytetari normal, por askush nuk e kishte
menduar atëherë se më shumë se një çerekshekulli pas diktaturës ato
do të ishin kaq të vështira për t’u realizuar. Shqiptarët e vuajtur,
rivuajnë. Shqiptarët e pashpresë fillojnë të kërkojnë sërish shpresën
në vende të tjera të Europës. Quo Vadis Shqipëri?
SHQIPËRIA, KJO XHUNGËL ZHURMUESE
Askush nuk e kishte menduar atëherë se më shumë se 26 vite më pas
Shqipëria do të ishte kthyer në një xhungël zhurmuese, ku ligjin e bën
më i forti, pushtetari, pasunari, e klani i tij, ku e drejta blihet, ku të
inkriminuarit mund të bëhen edhe deputetë, ku 26 vite pas
demokracisë Parlamenti detyrohet të bëjë ligje dekriminalizimi, ku
lajmi kryesor gati për një vit rresht (2016) në vend është lajmi i
kanabisit, ku në spitale duhet të paguash mjekun nën dorë,
megjithëse ke sigurim shëndetësor, ku njeriu i ndershëm nuk gjen
punë sepse ose duhet të jetë militant partiak, ose duhet të bëjë gati
shumën që kërkohet në “treg” për vendin e punës sipas rëndësisë, një
vend ku politikanët nga mëngjesi deri në darkë sportin më të dashur
kanë ushtrimin e fyerjes në shkallë sipërore për kundërshtarin politik,
ku dëgjohen akuza monstruoze për ministra e kryeministra, por që
asnjëherë nuk sqarohen.
E në një vend normal ose akuzuesi dënohet për akuza të rreme, ose i
akuzuari del para drejtësisë. Por jemi në Shqipëri, ku konsumohet më
shumë politikë sesa mund të mbajë stomaku i shqiptarëve të lodhur
nga zhurmimi. Pse nuk kanë mësuar shqiptarët nga kaq shumë
vuajtje nga e shkuara, vuajtje në diktaturë, në tranzicionin e pafund,
por mbeten gjithmonë viktima të saj, pa marrë përgjegjësi për fatin e
vet si qytetarë të pjekur të një shoqërie demokratike?
“Kërko te vuajtja farën e ripërtëritjes shpirtërore, ndryshe jeta mbetet
shumë e hidhur”, do të na shkundë Leo Tolstoi.
Por ne jemi një shoqëri që nuk duam të merremi me vuajtjen tonë,
sepse mendojmë që ripërtëritja shpirtërore vjen automatikisht nga
Europa, bashkë me integrimin (që do të vonojë tani më shumë se
“Pse nuk kemi mësuar asgjë nga kaq shumë vuajtje?”
kurrë), ose nga Orienti (kush i mban sytë andej). Mosndërgjegjësimi
për marrjen e përgjegjësisë si qytetar është sëmundja shqiptare sot.
Përgjegjësia shihet si një krah me dru që mund ta hedhësh në duart e
Europës, fatit, Zotit, politikës, pa dashur të kuptosh më shumë.
Ndoshta duhej të ishte futur në shkollat tona lënda e përgjegjë sisë
që sjell me vete liria dhe demokracia, e në bankat e para duhej të
ishin ulur politikanët.
PSE JEMI KËTA QË JEMI?
Se pse jemi në gjendjen që jemi, ne bëjmë fajtore shpesh politikën,
por harrojmë që politikanët vetë i zgjedhim, harrojmë që liderët
partiakë vetë i adhurojmë si idhuj për inat të llogores kundërshtare, e
nuk i matim ata me arritjet konkrete gjatë mandatit të tyre e
premtimet e bëra.
Harrojmë që vetë e shesim votën, duke humbur të vetmen forcë që ka
njeriu i vogël në shoqërinë demokratike, të drejtën për ta thënë fjalën
me votë, pranojmë të bëhemi më të vegjël për një vend pune, për një
thes me miell apo një post në komunë. Harrojmë se nuk votojmë në
bazë të programeve më bindëse e realiste të partive, por duke kujtuar
simpatitë e vjetra, të ngulitura në militantizëm.
Ankohemi për korrupsionin, por harrojmë që vetë përpiqemi t’i
zgjidhim hallet sa më shpejt me nga një bakshish nën dorë për
policin, për mjekun, për punonjësen e administratës.
Qahemi për mungesën e rregullit, kur shpesh në jetën tonë të
përditshme i vetmi rregull që ndjekim është prishja e rregullit, duke
filluar nga ajo që shohim përditë, trafiku rrugor. Por, nëse nuk
kuptojmë se pse jemi këta që jemi, do ta humbasim shansin e
ripërtëritjes, barra e vuajtjes në një shoqërixhungël do të vazhdojë të
na përndjekë.
Të rinjtë e sotëm do të jenë pleqtë e ardhshëm që do të psherëtijnë
“eh, po ne jemi mësuar të vuajmë”, ndërsa të rinjtë e së nesërmes do
të vazhdojnë të shkëmbejnë me njëritjetrin batuta në “Facebook” për
një jetë “që nuk shtyhet në Shqipëri”, por mbi të gjitha në rastin më
të keq do ta trashëgojmë shoqërinëxhungël si barrë te brezat e
ardhshëm. Nuk thuhet më kot se jemi përgjegjës jo vetëm për
veprimin që bëjmë, por edhe atë që nuk e bëjmë.”.(G.panorama)
