Skandalet në Shqipëri nuk kanë fund si brenda vendit ashtu edhe në arenën ndërkombëtare. Kësaj radhe bëhet fjalë për avionët e kompanisë “Air Albania”, të Sinan Idrizit, (tashmë të falimentuar), të cilat kanë përfunduar duke u përdorur nga Rusia për të anashkaluar sanksionet e vendosura nga vendet e BE-së dhe SHBA-ja.

Një nga avionët e “Air Albania”-s, që mesa duket është bërë pjesë e skemës ruse të anashkalimit të sanksionevem, është parë kohët e fundit duke fluturuar në Moskë.

Skema është pikasur nga një media zvicerane “Blick”, e cila ka zbuluar me detaje se si operohet në këto raste. Pjesa më e çuditshme dhe që përbën skandal, dhe për të cilin qeveria shqiptare duhet të japë sqarime pasi edhe shteti shqiptar ka qenë pjesë e kësaj kompanie, është fakti se avioni i cili përdoret në Moskë mban ende të stampuar logon e “Air Albania”-s.

Në momentin që avionët e marrë me qira nga kompania e Sinan Idrizit janë rikthyer te kompania ‘mëmë’, pas falimentit, logot dhe emri i përdorur në këto avionë duhet të ishin fshirë. Nëse një gjë e tillë ka ndodhur qëllimisht, lindin dyshime të arsyeshme për përfshirje të palës shqiptare, me në krye Sinan Idrizin, në skemën ruse të anashkalimit të sanksioneve. Për të gjitha këto qeveria shiptare duhet të japë një përgjigje.

Shkrimi i plotë i medias zvicerane: 

Rusia po anashkalon sanksionet perëndimore në shumë fusha. Tani, një Airbus A320, dikur në shërbim të Air Albania, është shfaqur në Moskë. Avionët po importohen vazhdimisht nëpërmjet rrugëve të tërthorta dhe ndryshimit të pronësisë.

Sektori i aviacionit civil të Rusisë ka qenë nën presion për vite me radhë. Që nga sanksionet perëndimore të vendosura pas sulmit të Rusisë ndaj Ukrainës, pjesët rezervë, qasja në mirëmbajtje dhe avionë të rinj nga Airbus, Boeing dhe prodhues të tjerë kanë qenë të pakta. Por në vend që të ulet në tokë, Moska po gjen vazhdimisht mënyra të reja për të vazhduar fluturimin dhe për të blerë avionë. Shembulli më i fundit: Në mesin e majit, një Airbus A320 u shfaq papritur në Moskë, i cili më parë kishte qenë në shërbim të një linje ajrore me seli në Shqipëri, siç raportohet nga platforma e aviacionit Aero Telegraph.

Por si funksionon kjo skemë?

Omani është një vend tranziti veçanërisht i popullarizuar. Avionët zhduken nga sytë e Perëndimit atje përpara se të rishfaqen në Rusi ose Bjellorusi, të cilat gjithashtu i nënshtrohen sanksioneve. Kjo ndodh sepse Omani nuk i përmbahet sanksioneve kundër Rusisë. Këto raste nga vitet e fundit ilustrojnë se si vazhdon skema.

-Rasti i parë daton në verën e vitit 2024, Avioni: ‘Airbus ACJ320’

Në verën e vitit 2024, një Airbus ACJ320 u transportua me traget për në Moskë nëpërmjet Muscatit. Kjo shkaktoi një trazirë ndërkombëtare. Avioni u ndërtua në Hamburg në fund të vitit 2019 dhe më pas u shndërrua në një avion luksoz. Më pas, avioni ndërroi pronarë dhe vende disa herë, duke shkuar në Maltë, San Marino, Azerbajxhan dhe, për një kohë të shkurtër, në Taxhikistan.

Në qershor të vitit 2024, avioni u riregjistrua më në fund në Rusi. Pak para kësaj, ai fluturoi nga Omani në Moskë. Sot ndodhet në Moskë dhe thuhet se i përket një biznesmeni të pasur rus. Ndryshimet e shumta të vendit duken të dyshimta dhe sugjerojnë se udhëtimi i avionit ishte qëllimisht i ndërlikuar përpara se të mbërrinte më në fund në Rusi.

-Rasti i dytë daton në pranverën e viti 2026/ Avioni: “A320” dikur fluturoi për një linjë ajrore “Air Albania”.

Shembulli më i fundit i flotës në hije të Rusisë në ajër është një Airbus A320 që u shfaq në Moskë, edhe pse ishte i ruajtur në Stamboll deri në prill. Më parë, avioni fluturonte për Etihad Airways dhe më vonë për Air Albania. Pas një ndalese në Oman, ai më në fund u ul në Rusi, siç raporton Aero Telegraph.

Avioni u ndërtua në Tuluzë të Francës në vitin 2011 dhe fluturoi për Etihad Airways që nga shërbimi i tij fillestar. Në vitin 2022, pronësia ndërroi duar. Pronari i ri ishte kompania e lizingut GA Telesis, e cila ia dha me qira avionin Air Albania nga marsi 2023 deri në tetor 2025. Pas kthimit nga Tirana, avioni u ruajt në Stamboll të Turqisë deri në mesin e prillit. Tani është parë në Moskë me regjistrim rus. Avioni aktualisht operohet nga një linjë ajrore ruse e specializuar në avionë biznesi, fluturime çarter dhe shitje avionësh.

-Rasti i tretë rezulton në shkurt të 2026/ Bombardier Global 6000

Në shkurt, Tribune de Genève raportoi se një avion që më parë kishte bazën në Zvicër tani fluturonte me regjistrim rus. Aeroplani privat Bombardier Global 6000 kishte qenë në Gjenevë për shumë vite dhe i përkiste linjës ajrore Swiss Private Jet. Pas vitit 2023, pronësia dhe operimi menaxhoheshin nga një kompani nga kantoni i Nidwalden, përpara se avioni të hiqej përfundimisht nga regjistri i avionëve zviceranë në fund të dhjetorit 2025. Omani ishte listuar si destinacioni i eksportit.

Operatori theksoi se shitja e avionit u krye siç duhet dhe nën mbikëqyrjen e autoriteteve zvicerane. Marrëveshja e blerjes e detyronte në mënyrë të qartë blerësin të zbatonte sanksionet ndërkombëtare. Zyra Federale e Aviacionit Civil konfirmoi eksportin në Oman dhe heqjen e avionit nga regjistri. Më pas nuk u kryen kontrolle të mëtejshme.

Raste të tilla tregojnë se sa fleksibël janë bërë Rusia dhe partnerët e saj në lëvizjen e avionëve.

Por pse është Omani një fokus kaq i madh?

Meqenëse nuk ka sanksione, vendi është i përshtatshëm si stacion tranziti dhe mbulimi. Kjo e bën më të vështirë monitorimin e çdo ndryshimi të pronësisë.