TANI QEVERIA PAGUAN EDHE 2.6 MILIONË EURO PËR FOTO NGA AVIONI
Tre vite më parë, qeveria shqiptare pagoi 6.7 milionë euro për të monitoruar territorin nga hapësira, përmes dy satelitëve të pagëzuar politikisht “Albania 1” dhe “Albania 2”. Projekti u shfaq si revolucion teknologjik, u shoqërua me video propagandistike dhe deklarata pompoze, por sot një fakt i thjeshtë e rrëzon gjithë narrativën:
Shteti po shpall një tender të ri prej 2.6 milionë eurosh për të bërë nga e para fotografimin ajror të Shqipërisë.
As firmat fituese, as procedurat, as rezultatet e satelitëve nuk janë bërë kurrë transparente. Asnjë institucion publik nuk ka në dorë një paketë të qartë imazhesh satelitore, të përdorshme për erozionin, zjarret, ndërtimet pa leje apo prerjen e pyjeve – pra pikërisht ato që qeveria premtoi se do të monitoroheshin nga hapësira.
FSHZH HAP TENDER 2.6 MILIONË EURO PËR FOTOGRAFIMIN E TERRITORIT
Sipas dokumenteve të siguruara, Fondi Shqiptar i Zhvillimit (FSHZH) ka hapur ditët e fundit një procedurë të re prokurimi me objekt:
“Fotografimi ajror, dixhital i territorit të Republikës së Shqipërisë”
Kontrata parashikon:
- Fond limit: rreth 2.6 milionë euro pa TVSH
- Afat zbatimi: 24 muaj
- Qëllimi: prodhimi i imazheve ajrore dixhitale të orientuara të gjithë territorit.
Në dokumentet e tenderit thuhet qartë se Republika e Shqipërisë ka informacion hartografik të vjetër dhe të pasaktë dhe se mungojnë foto të reja ajrore. Për hartat bazë, përmendet se ASIG po përdor ende fotografi ajrore të viteve 2015–2017 dhe 2018 për zonën Tiranë–Durrës.
Pyetja që del vetvetiu është brutale në thjeshtësinë e saj:
Po dy satelitët “Albania 1” dhe “Albania 2” çfarë kanë bërë gjatë gjithë kësaj kohe?
NGA SATELITËT TE AVIONËT: “MONITORIMI” RIKTHEHET NË TOKË
Në vend të shfrytëzimit të flotës së famshme satelitore, FSHZH tani kërkon kompani që të fotografojnë territorin me avionë të specializuar, njësoj si dikur kur kontrollohej vendi për plantacione kanabisi.
Në dokumente specifikohet:
- ZONA URBANE (Zona 1) – 680 km²
- Fotografim ajror oblik dixhital me avion
- Rezolucion hapësinor (GSD): 5 cm
- ZONA RURALE (Zona 2) – 10.679 km²
- Fotografim ajror dixhital me avion
- Rezolucion hapësinor: 8 cm
- ZONA MALORE – 17.425 km²
- Fotografim ajror me avion për të gjithë sipërfaqen malore
Pra, në letër, shteti po bën sot nga e para atë që para tre vitesh tha se do ta bënte nga qielli me satelitë.
Kur Edi Rama njoftoi me bujë se Shqipëria do të kishte satelitët e saj – “Albania 1” dhe “Albania 2” – propaganda zyrtare e shiti si “epokë të re në luftën kundër drogës, ndërtimeve pa leje dhe krimit”. Kontrata trevjeçare me kompaninë amerikane “Satellogic USA Inc.” kushtoi rreth 6 milionë dollarë, afërsisht 6.2–6.7 milionë euro nga taksat e shqiptarëve.
Sot, dy vite pas lëshimit të tyre në orbitë, institucionet shqiptare ende nuk kanë një bilanc publik: çfarë ka prodhuar realisht kjo marrëveshje? Kush i ka parë imazhet? Çfarë është parandaluar, çfarë është zbuluar? Dhe mbi të gjitha: pse po hapet një tjetër tender miliona euro për të bërë të njëjtën punë… me avionë?
Kontrata 6.7 milionë euro për “Albania 1” dhe “Albania 2”
Më 29 shtator 2022, përmes një procedure të veçantë dhe të klasifikuar “konfidenciale”, qeveria shqiptare nënshkroi kontratën me Satellogic USA Inc. për përdorimin ekskluziv, për 3 vite, të dy satelitëve vëzhgues “Albania 1” dhe “Albania 2”.
Sipas dokumenteve të tenderit dhe deklarimeve zyrtare:
- Kostoja: rreth 6 milionë dollarë, afërsisht 6.2–6.7 milionë euro për 3 vite;
- Objekti: monitorim satelitor i territorit të Shqipërisë, për:
- zbulimin e ndërtimeve pa leje,
- luftën kundër drogës,
- monitorimin e kufijve,
- menaxhimin e zjarreve, erozionit dhe prerjeve të paligjshme të pyjeve;
- Afati: përdorim ekskluziv për 3 vite, përmes Agjencisë Kombëtare të Mbrojtjes
Civile dhe strukturave të tjera përgjegjëse.
Më 3 janar 2023, raketa Falcon 9 nga Cape Canaveral lëshoi në orbitë satelitët “Albania 1” (ÑuSat-32) dhe “Albania 2” (ÑuSat-33”.
Në letër, gjithçka dukej si një histori suksesi. Në praktikë, në terren, shteti sillet sot sikur satelitët nuk ekzistojnë fare.
Sekreti, mungesa e transparencës dhe pyetja: ku janë produktet?
Një nga elementët më problematikë të kësaj kontrate është fakti se procedura u klasifikua “sekrete”, duke fshehur nga publiku:
- detajet teknike të shërbimit,
- kriteret e vlerësimit të ofertave,
- detajet e raportimit dhe përdorimit të imazheve.
Media, ekspertë dhe opinion publik kanë ngritur vazhdimisht disa pyetje minimale:
- Cilat institucione marrin imazhe nga satelitët?
- Sa shpesh vijnë këto imazhe dhe kush i analizon?
- Cilat janë rastet konkrete ku satelitët kanë shërbyer për:
- prishje ndërtimesh pa leje,
- goditje të grupeve të drogës,
- parandalim të zjarreve ose prerjeve të pyjeve?
- Pse nuk ka asnjë raport publik vjetor për këtë shërbim prej miliona eurosh?
Edhe vetë ekspertë të fushës kanë vënë në dyshim propagandën e qeverisë. Inxhinieri Azmer Duleviç ka theksuar se këta satelitë nuk ofrojnë sinjal në kohë reale dhe nuk mund të përdoren për menaxhimin e trafikut siç u reklamua, por vetëm për imazhe periodike të dobishme kryesisht për bujqësinë dhe analiza afatgjata.
Në vend që të kemi raporte, rezultate, statistika, publiku ka marrë vetëm postime në Instagram dhe fjalime nga podiumi.
Nga satelitët tek avionët: tenderi i ri 2.6 milionë euro
Skandali merr përmasa edhe më absurde kur shikon zhvillimet e fundit: ndërsa 6.7 milionë euro janë shpenzuar për satelitët, Fondi Shqiptar i Zhvillimit (FSHZH) ka hapur së fundmi një tender të ri:
- Objekti: “Fotografimi ajror digjital i territorit të Republikës së Shqipërisë” – pra, sërish foto të territorit, por këtë herë… me avionë;
- Fondi limit: rreth 2.6 milionë euro, pa TVSH;
- Afati: 24 muaj.
Në dokumentet e tenderit thuhet se:
“Republika e Shqipërisë ka informacion të vjetruar dhe jo të saktë kartografik, dhe mungojnë fotografitë ajrore të përditësuara”
Pyetja është e thjeshtë dhe brutale:
Po satelitët “Albania 1” dhe “Albania 2” çfarë kanë bërë deri tani, nëse Shqipëria “nuk ka fotografi të reja”?!
Nëse pas 6.7 milionë eurove për satelitë, qeveria duhet të paguajë edhe 2.6 milionë euro të tjera për të njëjtën punë, kjo do të thotë:
- ose satelitët nuk po përdoren;
- ose shërbimi nga kontrata nuk është asnjëherë funksional;
- ose dikush po paguan dy herë për të njëjtin produkt – në kurriz të qytetarëve.
Satelitë në orbitë, por jo në shërbim të publikut
Dy vite pas lëshimit të “Albania 1” dhe “Albania 2”, asnjë institucion nuk ka dalë publikisht me një raport serioz: çfarë kanë sjellë këto satelitë për:
- SPAK-un dhe Prokuroritë – a ka dosje ku provat kryesore janë nga satelitët?
- Policinë e Shtetit – sa parcela kanabisi janë zbuluar falë satelitëve?
- Inspektoratin e Ndërtimit – sa ndërtime pa leje janë evidentuar vetëm nga imazhet satelitore?
- Emergjencat Civile – sa zjarre janë parandaluar apo menaxhuar përmes këtij monitorimi?
Në vend të këtyre, kemi:
- mungesë totale transparence,
- klasifikim të procedurës si “sekrete”,
- dhe hapjen e një tenderi të ri me avionë, që praktikisht e pranon dështimin e satelitëve.
Pistat për hetim: nga propaganda te dyshimi për abuzim
Kur shteti shpenzon miliona euro për një shërbim kritik dhe:
- nuk tregon asnjë rezultat,
- nuk publikon asnjë raport,
- dhe hap sërish tender për të njëjtin produkt,
atëherë këtu nuk kemi më vetëm keqmenaxhim – por dyshim të arsyeshëm për abuzim.
Pistat kryesore që duhen hetuar nga organet e drejtësisë janë:
- Procedura e prokurimit dhe klasifikimi “sekret”
- A është përdorur “sekreti tregtar/teknik” si pretekst për të fshehur kushtet reale?
- Zbatimi i kontratës me “Satellogic USA Inc.”
- A është respektuar afati, numri i imazheve, cilësia dhe përdorimi i tyre nga institucionet shqiptare?
- Raporti midis satelitëve dhe tenderit të ri të FSHZH-së
- A ka dyfishim funksionesh midis kontratës së satelitëve dhe tenderit të avionëve?
- A është tenderi i ri 2.6 milionë euro mënyrë për të “mbuluar” dështimin e satelitëve dhe për të shpëtuar imazhin e qeverisë?
6.7 milionë euro për “fantazma” në qiell?
Satelitët “Albania 1” dhe “Albania 2” ekzistojnë fizikisht në orbitë – këtë e konfirmojnë edhe burime ndërkombëtare.
Por për qytetarët shqiptarë, për mënyrën si qeveria i ka administruar dhe komunikuar:
- janë kthyer në satelitë “fantazmë”: nuk shihen, nuk ndihen, nuk raportohen;
- janë thjesht një faturë 6.7 milionë euro që qeveria ia ka lënë mbi shpinë taksapaguesve, pa asnjë llogari konkrete.
