45 mijë dosje stok, drejtësi që shtyhet me vite

INVESTIGIM |

Tre vite pas zbatimit të hartës së re gjyqësore, Gjykata e Apelit të Juridiksionit të Përgjithshëm rezulton në kolaps funksional. Reforma që synonte eficiencë ka prodhuar efektin e kundërt: rritje të stokut të dosjeve, mbingarkesë ekstreme për gjyqtarët dhe zvarritje të drejtësisë për qytetarët.

“Mali” i dosjeve që rritet çdo vit

Të dhënat zyrtare për vitin 2025 tregojnë për një përkeqësim të situatës:

  • 45,876 çështje në pritje, nga 41,700 që ishin më parë
  • Rreth 4,100 dosje të reja shtohen çdo vit
  • Dosje që presin deri në 9 vite për shqyrtim

64% e stokut janë çështje civile, të cilat mbeten pezull për shkak të prioritizimit të çështjeve penale.

Në terma praktikë, çdo gjyqtar ka mbi 2,100 dosje në ngarkim, nga 800–900 që ishte mesatarja para reformës. Aktualisht trajtohen rreth 412 dosje në vit për gjyqtar, por ritmi nuk e përballon fluksin.

Vetë Gjykata e Apelit e pranon dështimin strukturor:

Përpjekjet aktuale nuk janë të mjaftueshme pa ndërhyrje të qëndrueshme institucionale.

Qytetarët presin drejtësi deri në një dekadë

Rasti i Bashkim Bulkut, që pret prej 35 vitesh për një çështje prone, nuk është përjashtim, por simptomë e sistemit.

Sipas Komitetit Shqiptar të Helsinkit:

  • 1–2 vite në shkallë të parë
  • 5–7 vite vetëm për Apelin

Kjo e kthen drejtësinë në një proces të paaksesueshëm, veçanërisht për shtresat në nevojë. Vonesat jo vetëm shtyjnë vendimin, por e bëjnë atë praktikisht të pavlefshëm.

Reformë pa rezultat: strategji pa zbatim

Këshilli i Lartë Gjyqësor (KLGJ) ka ndërmarrë masa formale:

  • Strategji për uljen e backlog-ut (2023)
  • Rritje të numrit të gjyqtarëve
  • Investime infrastrukturore

Megjithatë, pjesa më e madhe e këtyre masave janë të vonuara dhe pa ndikim konkret.

Sipas ekspertëve, problemi është thelbësor: mungesë vendimmarrjeje reale dhe delegim përgjegjësie.

Avokatja Irena Dule e përkufizon qartë:

  • Masat janë të pamenduara
  • Problemi i shtyhet parlamentit dhe buxhetit
  • Nuk ka zgjidhje operative

Gjyqtarë në kufijtë e kapacitetit

Organika parashikon 78 gjyqtarë, por:

  • Deri në mes të vitit 2025: vetëm 27–31 aktivë
  • Aktualisht: rreth 42 gjyqtarë

Edhe me këtë rritje, sistemi mbetet i pamjaftueshëm.

Ngarkesa ka prodhuar:

  • lodhje profesionale
  • ulje të cilësisë së gjykimit
  • presion për “prodhim vendimesh”

Matja e performancës bazohet te numri i çështjeve të mbyllura, jo cilësia. Si pasojë:

  • vendimet mbyllen shpejt në sallë
  • arsyetimi i tyre vonon 6–8 muaj

Paralelisht, Gjykata e Lartë rikthen qindra çështje çdo vit:

  • 624 dosje të rikthyera në 2025
  • 329 një vit më parë

Kjo krijon cikël të pafund pune dhe rritje artificiale të stokut.

Infrastrukturë në kufijtë e improvizimit

Gjykata operon në kushte minimale:

  • vetëm 7 salla gjyqi
  • raport 5.7 gjyqtarë për sallë
  • zyra të përshtatura me improvizim

Godina e re e dhënë në përdorim është ende në rikonstruksion dhe nuk ofron zgjidhje afatgjatë, pasi aktiviteti ndahet në dy struktura.

Harta gjyqësore në pikëpyetje

Centralizimi i Apelit në një gjykatë të vetme konsiderohet nga ekspertët si shkak kryesor i mbingarkesës.

Megjithatë:

  • rishikimi nuk pritet para vitit 2028
  • KLGJ e konsideron procesin jo urgjent

Kjo krijon një hendek midis krizës reale dhe reagimit institucional.

Konkluzioni

Reforma e hartës gjyqësore ka prodhuar:

  • rritje të stokut të çështjeve
  • përqendrim të ngarkesës në një institucion të vetëm
  • zvarritje sistematike të drejtësisë

Në mungesë të ndërhyrjeve strukturore në:

  • burime njerëzore
  • financim
  • organizim territorial

Gjykata e Apelit mbetet një sistem që prodhon vonesë, jo drejtësi.