Deklarata e komisioneres për zgjerimin në European Commission, Marta Kos, në European Parliament nuk ishte thjesht një mesazh rutinë për vendet kandidate. Ajo ishte një sinjal politik që në Bruksel po rishikohet mënyra se si trajtohet procesi i zgjerimit dhe sidomos narrativa optimiste që është shitur prej vitesh në Tiranë.
Kos e tha qartë: procesi i anëtarësimit në European Union nuk është një kalendar politik dhe as një premtim me afate. Ai mbetet një proces i kushtëzuar nga reformat reale dhe nga funksionimi i demokracisë.
Mesazhi ishte i prerë. Vendet që synojnë të hyjnë në BE duhet të jenë demokraci të forta, të afta t’i rezistojnë ndikimeve të jashtme, veçanërisht atyre që vijnë nga Rusia. Në thelb, Brukseli po thotë se integrimi nuk është thjesht një proces teknik negociatash, por një provë reale e stabilitetit institucional dhe politik të vendeve kandidate.
Në këtë kontekst, edhe vendet që konsiderohen sot në pararojë të zgjerimit – Shqipëria, Mali i Zi, Ukraina dhe Moldavia – nuk gëzojnë më asnjë lloj privilegji politik.
Mesazhi i Kos ishte i qartë: të jesh “favorit” nuk do të thotë se je më pranë anëtarësimit.
Ky është një ndryshim i rëndësishëm nga narrativa që është përdorur prej vitesh në Shqipëri. Për një kohë të gjatë, qeveria shqiptare ka ndërtuar një diskurs politik ku integrimi në BE paraqitet si një proces pothuajse i pashmangshëm, i lidhur me afate dhe kalendarë optimistë.
Por Brukseli duket se po e rrëzon këtë iluzion.
Deklarata e komisioneres në Parlamentin Evropian nënkupton se nuk do të ketë më garanci për data apo përshpejtime politike në procesin e zgjerimit. Çdo hap do të varet nga progresi real në reforma dhe nga cilësia e demokracisë në vendet kandidate.
Në një kohë kur debati për ndikimet gjeopolitike është rritur në Evropë, Brukseli po kërkon më shumë sesa reforma formale. Po kërkon institucione që funksionojnë realisht, shtet ligjor dhe sisteme politike që nuk mund të manipulohen nga interesat e brendshme apo të jashtme.
Për Shqipërinë, kjo deklaratë është një paralajmërim i qartë.
Të qenit në listën e vendeve “pararojë” nuk do të thotë se rruga drejt anëtarësimit është e garantuar. Nëse reformat ngadalësohen ose devijojnë, procesi mund të zvarritet pa afat.
Në këtë kuptim, deklarata e Marta Kos mund të lexohet si një kthesë në qasjen e Brukselit: zgjerimi nuk do të jetë më një projekt i bazuar në optimizëm politik, por në verifikim të rreptë të demokracisë dhe shtetit ligjor.
Dhe për Shqipërinë, kjo do të thotë se retorika e integrimit nuk mjafton më. Vetëm reformat reale mund ta mbajnë të hapur derën e Evropës.
