Arsimi në Shqipëri: Një Prioritet në Fjalë, një Dështim në Praktikë

Kur qeveria shqiptare premtoi në vitin 2018, pas protestave masive të studentëve, se do të alokonte 5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) për arsimin, shpresat për një përmirësim të qëndrueshëm të këtij sektori ishin të mëdha. Megjithatë, si shumë premtime të tjera të ngjashme, edhe ky mbeti vetëm në letër dhe në postime propagandistike në rrjetet sociale. Në vend të realizimit të këtij premtimi, buxheti i arsimit për vitin 2025 ka rënë në nivelin shqetësues të 2.5% të PBB-së, madje së fundmi u reduktua edhe me 1 miliard euro.

Kjo situatë alarmante ka nxitur edhe reagimin e UNESCO-s, e cila ka paralajmëruar për nevojën urgjente të përmirësimit të financimit për arsimin në Shqipëri dhe për shpërndarjen më të drejtë të burimeve. Raportet e kësaj organizate zbulojnë një tablo të errët: në vitin 2010, shpenzimet për arsimin përbënin 3.5% të PBB-së, ndërsa në vitin 2021 ato zbritën në 3.1%. Sot, për vitin e ardhshëm, Shqipëria do të shpenzojë më pak se 2.5%, një nivel që është jo vetëm i papranueshëm, por edhe poshtë standardeve minimale të rajonit.

Ulja e financimit, rënia e cilësisë dhe eksodi

Përkeqësimi i financimit për arsimin lidhet drejtpërdrejt me uljen e numrit të nxënësve, një pasojë e eksodit masiv të shqiptarëve. Vetëm në një dekadë, Shqipëria ka humbur mbi 254 mijë studentë dhe nxënës, ndërsa institucionet shtetërore duket se kanë zgjedhur ta trajtojnë këtë si një problem demografik, jo si një krizë arsimore.

Rënia e investimeve ka sjellë rënie të cilësisë. Raportet e PISA-s zbulojnë se arsimi shqiptar po prodhon gjithnjë e më shumë analfabetë funksionalë – nxënës që, edhe pse shkojnë në shkollë, nuk arrijnë të kuptojnë ose të përdorin informacionin bazë në jetën e përditshme. Në këtë kuadër, ulja e buxhetit për arsimin është një hap prapa drejt errësirës dhe injorancës.

Arsimi si shtyllë e shoqërisë, jo si instrument propagandistik

Shoqatat si Qëndresa Qytetare dhe ekspertët e arsimit kanë kërkuar me këmbëngulje që vëmendja të rikthehet tek arsimi, si shtylla e një shoqërie të shëndetshme. Megjithatë, përballë një qeverie që investon më shumë në fasada, propaganda dhe evente, është e qartë se arsimi nuk është prioritet. Përkundrazi, ai trajtohet si një sektor anësor, i dorës së dytë, ku edhe premtimet madhore shërbejnë vetëm për konsum politik.

Në vend që të përmbushë standardet minimale të UNESCO-s dhe të ndjekë shembullin e vendeve të rajonit që shpenzojnë deri në 5% të PBB-së për arsimin, Shqipëria vazhdon të reduktojë fondet për këtë sektor jetik. Ky dështim është një tregues i qartë i mënyrës se si shteti shqiptar i trajton qytetarët e tij: si votues potencialë, jo si qytetarë që kanë nevojë për arsim dhe zhvillim të qëndrueshëm.

Nëse arsimi nuk rikthehet si prioritet kombëtar, Shqipëria rrezikon të humbasë më shumë sesa vetëm të rinjtë që emigrojnë. Do të humbasë të ardhmen e saj. Përballë këtij rreziku, nuk mjafton thjesht të ngremë zërin; është e nevojshme të veprojmë. Përndryshe, do të mbetemi një vend që vazhdimisht prodhon premtime të pambajtura dhe breza të rinj të pashpresë.