Tallja e ‘Bordit të Naftës’ dhe grosistëve me qytetarët që vidhen

TIRANË – Çmimi i naftës në Shqipëri vijon të sillet në mënyrë të pashpjegueshme ekonomikisht, duke ngritur dyshime serioze për një skemë të koordinuar mes tregtarëve të mëdhenj dhe mekanizmave fiskalë të shtetit. Çdo tension ndërkombëtar shndërrohet menjëherë në rritje çmimi në tregun vendas, ndërsa uljet globale reflektohen me vonesë ose nuk reflektohen fare.

Rritje të menjëhershme, pa logjikë tregu

Në teori, çmimi i karburantit duhet të ndjekë ciklin e furnizimit: nafta që shitet sot është blerë javë më parë. Në praktikë, në Shqipëri çmimet ndryshojnë brenda ditës. Furnizimi kalon nga portet e Porto Romanos dhe Petroliferës drejt grosistëve dhe më pas te pikat e shitjes me pakicë, duke krijuar një zinxhir që duhet të amortizojë luhatjet.

Ligji shqiptar detyron kompanitë të mbajnë rezerva sigurie për 90 ditë. Kjo do të thotë se çdo krizë ndërkombëtare duhet të reflektohet në treg pas rreth tre muajsh, jo brenda tre ditësh. Diferenca mes teorisë dhe praktikës tregon për abuzim me stokun ekzistues dhe manipulim të çmimit final.

TVSH mbi çmimin “e ditës”: mekanizmi që fryn fitimet

Një nga elementët më kritikë është mënyra si llogaritet TVSH-ja. Karburanti në depozita konsiderohet në zonë të lirë doganore dhe taksohet vetëm në momentin e daljes në treg.

Problemi qëndron në formulën e përdorur nga doganat: TVSH nuk llogaritet mbi çmimin real të blerjes (p.sh. 670 dollarë/ton), por mbi çmimin referencë të bursës Platts në ditën e daljes (p.sh. 1330 dollarë/ton).

Efekti është i drejtpërdrejtë:

i njëjti produkt taksohet sikur të ishte blerë me çmim të dyfishtë
shteti arkëton më shumë të ardhura pa ndryshuar asnjë politikë fiskale
konsumatori paguan diferencën artificiale

Ky mekanizëm krijon një interes të përbashkët: sa më i lartë çmimi në bursë, aq më i madh përfitimi si për tregtarët, ashtu edhe për arkën e shtetit.

“Ulja” që nuk ul asgjë

Qeveria ka promovuar uljen e akcizës si masë lehtësuese. Shifrat tregojnë të kundërtën.

Para krizës: 175 lekë/litër → 29.1 lekë TVSH
Sot: 220 lekë/litër → 36.6 lekë TVSH
Rritja: +7.5 lekë për litër vetëm nga TVSH

Ulja e premtuar prej 20% e akcizës përkthehet në rreth 7.9 lekë. Praktikisht, kjo vetëm kompenson rritjen që vetë shteti ka përfituar nga çmimi më i lartë. Nuk ka ulje reale për qytetarin.

Paradoksi shqiptar: prodhues pa përfitim

Shqipëria prodhon rreth 800 mijë ton naftë në vit, por nuk ka kapacitete rafinimi. Nafta eksportohet si produkt i papërpunuar dhe më pas importohet si karburant i gatshëm.

Rezultati:

çmime në nivele ndër më të lartat në Evropë
varësi totale nga importi për produktin final
mungesë kontrolli mbi koston reale të tregut

Në renditjet ndërkombëtare, Shqipëria pozicionohet ndër vendet me karburantin më të shtrenjtë, pavarësisht të ardhurave shumë më të ulëta krahasuar me vendet e BE-së.

Hendeku fiskal dhe mungesa e llogaridhënies

Çështja thellohet me mungesën e të ardhurave nga kompanitë koncesionare të nxjerrjes së naftës, si Bankers Petroleum. Auditime të mëparshme kanë evidentuar detyrime të papaguara në vlera të konsiderueshme, duke ngritur pikëpyetje mbi menaxhimin e burimeve natyrore.

Nëse këto të ardhura do të arkëtoheshin plotësisht, presioni fiskal mbi karburantin mund të reduktohej ndjeshëm.

Bordi i Transparencës: fasadë pa transparencë

Rikthimi i Bordit të Transparencës është shoqëruar me ulje simbolike çmimi, pa publikim të faturave reale të blerjes dhe pa sqarim mbi metodologjinë e përllogaritjes.

Pa transparencë mbi: