Përdorimi i administratës publike si një mjet elektoral mbetet një fenomen i përhapur në Shqipëri, pavarësisht përpjekjeve për ta ndaluar atë përmes legjislacionit. Të dhënat më të fundit nga INSTAT tregojnë një rritje të konsiderueshme të punësimit në sektorin publik në tremujorin e fundit të vitit 2024, me rreth 3,900 punësime të reja. Kjo rritje, edhe pse formalisht ndodhi para periudhës së ndalimit të rekrutimeve në mars 2025, ngre dyshime serioze mbi përputhshmërinë e saj me parimin e neutralitetit të administratës në prag të zgjedhjeve.

Punësime në prag zgjedhjesh: Një model i vjetër, i njëjtë edhe sot

Historia ka treguar se rritja e numrit të punonjësve në administratën publike ndjek një cikël të qartë zgjedhor. Në vitin 2021, kur u zhvilluan zgjedhjet parlamentare, numri i të punësuarve në shtet u rrit me rreth 8,000 persona brenda një viti. Ky fenomen nuk është rastësi, por një praktikë e përsëritur që tregon një përdorim sistematik të punësimit publik për të siguruar mbështetje elektorale.

Në teori, Kodi Zgjedhor është i qartë: rekrutimet në sektorin publik ndalohen një muaj para zgjedhjeve për të shmangur ndikimin politik mbi votuesit. Por në praktikë, rritja e punësimeve në muajt e fundit të vitit të kaluar tregon se qeveria ka vepruar me taktika të njohura, duke përfituar nga boshllëqet ligjore për të rritur numrin e të punësuarve para hyrjes në fuqi të ndalimit zyrtar.

Administrata publike: E fryrë dhe e politizuar

Një paradoks tjetër që del nga këto të dhëna është rritja e vazhdueshme e administratës publike, pavarësisht reformave të shpallura për të reduktuar burokracinë dhe për të dixhitalizuar shërbimet. Me më pak ministri dhe një shtim të ndjeshëm të shërbimeve online, logjika do të diktonte një tkurrje të administratës, jo një zgjerim të saj. Por shifrat tregojnë të kundërtën: shteti vazhdon të rrisë praninë e tij në ekonomi dhe të shërbejë si një punëdhënës kryesor, një model që përkon më shumë me një ekonomi të centralizuar sesa me një treg të hapur.

Pushteti lokal dhe ndërmarrjet shtetërore: Dyert e hapura për militantët

Një nga hapësirat më të mëdha për punësime me motive politike mbeten ndërmarrjet shtetërore, sidomos ujësjellësit dhe institucionet e pushtetit vendor. Në këto struktura, ku monitorimi është më i dobët dhe kontrollet ligjore më të lehta për t’u shmangur, punësimet zgjedhore janë bërë një praktikë e zakonshme.

Kjo sjellje jo vetëm që dëmton konkurrencën në tregun e punës, por krijon edhe një administratë të mbingarkuar dhe joefikase. Për më tepër, punësimet e tilla shpesh janë të përkohshme, duke i lënë qindra njerëz në pasiguri pas zgjedhjeve, kur qeveria nuk ka më nevojë për ta.

A do të ndalet ndonjëherë kjo praktikë?

Përdorimi i administratës publike si një mjet për të blerë vota është një nga problemet më të mëdha të demokracisë shqiptare. Derisa të ketë një mekanizëm real të mbikëqyrjes dhe ndëshkimit për këto praktika, qeveritë do të vazhdojnë të shfrytëzojnë këtë strategji, duke mbajtur administratën peng të interesave politike.

Në vend të një sektori publik efikas dhe të përgjegjshëm, Shqipëria rrezikon të mbetet në një cikël të pafundëm të punësimeve elektorale, ku aftësia dhe merita vihen në plan të dytë përballë interesave partiake. Nëse ky model vazhdon, administrata publike nuk do të jetë kurrë një instrument në shërbim të qytetarëve, por një mekanizëm i kapur nga politika për të siguruar pushtetin.