Çfarë parashikojnë ndryshimet ligjore?

Tre deputetë të Partisë Socialiste kanë depozituar në Kuvend një projektligj që synon ndryshime në Kodin e Procedurës Penale, duke hapur debat për raportin mes funksioneve të larta shtetërore dhe masave të drejtësisë.

Propozimi është firmosur nga kryeministri Edi Rama, ministri i Brendshëm Taulant Balla dhe ministri i Drejtësisë Ulsi Manja, dhe është dorëzuar zyrtarisht në Kuvendi i Shqipërisë. Nisma vjen në një moment të ndjeshëm politik dhe juridik, pas vendimit të Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë për të lënë në fuqi pezullimin nga detyra të zëvendëskryeministres dhe ministres së Infrastrukturës, Belinda Balluku.

Çfarë parashikon projektligji

Sipas relacionit shoqërues, ndryshimi synon plotësimin e nenit 242 të Kodit të Procedurës Penale, duke zgjeruar rrethin e funksionarëve të lartë ndaj të cilëve nuk do të zbatohet masa ndaluese e pezullimit nga detyra gjatë hetimit penal.

Deputetët argumentojnë se ndërhyrja ka karakter procedurial dhe nuk përbën zgjerim të imunitetit kushtetues. Sipas tyre, funksionarët e përfshirë mbeten të hetueshëm dhe të ndjekshëm penalisht, ndërsa prokuroria dhe gjykatat do të vazhdojnë të kenë të drejtën për caktimin e masave të sigurimit personal, përfshirë ndalimin e daljes jashtë shtetit, arrestin në shtëpi apo arrestin me burg.

Qëllimi i deklaruar i nismës është garantimi i funksionimit të pandërprerë të institucioneve të larta shtetërore, duke shmangur ndërprerjen e ushtrimit të funksioneve kushtetuese për shkak të pezullimeve nga detyra.

Argumentet kushtetuese

Në relacion theksohet se ndryshimi respekton parimin e ndarjes dhe balancimit të pushteteve, të parashikuar në Kushtetutë, dhe nuk cenon juridiksionin penal. Sipas propozuesve, ndërhyrja synon vetëm të krijojë një balancë mes nevojës për funksionim institucional dhe garantimit të rendit juridik.

Projektligji bën dallim të qartë mes masave shtrënguese, që kufizojnë lirinë personale, dhe masave ndaluese funksionale si pezullimi nga detyra. Ndryshimi prek vetëm këtë të fundit dhe nuk ndërhyn në kompetencat e gjykatave për të vendosur masa sigurimi personal.

Në listën e funksioneve që konsiderohen të nivelit kushtetues përfshihen Presidenti i Republikës, anëtarët e Këshillit të Ministrave, Avokati i Popullit, anëtarët e Gjykatës Kushtetuese dhe drejtuesit e institucioneve të pavarura si Kontrolli i Lartë i Shtetit. Sipas propozuesve, këto funksione kërkojnë garanci për ushtrimin e pandërprerë të detyrave pa u penguar nga masa pezullimi gjatë hetimeve.

Debati i pritshëm politik

Nisma pritet të hapë debat të fortë politik dhe juridik, pasi prek drejtpërdrejt raportin mes pushtetit ekzekutiv dhe sistemit të drejtësisë. Ndërsa mazhoranca e paraqet si një rregullim teknik për funksionimin institucional, kritikët e shohin si një përpjekje për të kufizuar efektin e masave të drejtësisë ndaj zyrtarëve të lartë.

Projektligji tashmë i është dërguar për shqyrtim komisioneve parlamentare dhe pritet të diskutohet në seancat e ardhshme plenare.

R E L A C I O N

PËR

PROJEKTLIGJIN “PËR NJË NDRYSHIM NË LIGJIN NR. 7905, DATË 21.3.1995, “KODI I PROCEDURËS PENALE I REPUBLIKËS SË SHQIPËRISË”, TË NDRYSHUAR”

I. QËLLIMI I PROJEKTLIGJIT

Projektligji i propozuar synon plotësimin e pikës 2 të nenit 242 të Kodit të Procedurës Penale, me qëllim zgjerimin e rrethit të subjekteve ndaj të cilëve nuk do të zbatohet masa përkatëse ndaluese e pezullimit nga detyra, e parashikuar në këtë dispozitë.

Qëllimi i ndërhyrjes është garantimi i funksionimit normal, të pandërprerë dhe kushtetues të institucioneve më të larta të shtetit, duke ruajtur të paprekura kompetencat e prokurorisë dhe të gjykatës për hetimin dhe ndjekjen penale.

Ndryshimi nuk synon të kufizojë juridiksionin penal dhe as të krijojë paprekshmëri, por të vendosë një balancë ndërmjet ushtrimit të funksioneve kushtetuese dhe nevojës për garantimin e rendit juridik, në përputhje me nenin 7 të Kushtetutës që sanksionon ndarjen dhe balancimin e pushteteve.

II. KUADRI NORMATIV DHE DALLIMI NDËRMJET MASAVE

Kodi i Procedurës Penale bën një dallim të qartë ndërmjet masave shtrënguese dhe masave ndaluese. Masat shtrënguese, të parashikuara në nenin 232 të Kodit, janë masa sigurimi personal që kufizojnë drejtpërdrejt lirinë fizike të individit, si ndalimi i daljes jashtë shtetit, detyrimi për paraqitje në policinë gjyqësore, arresti në shtëpi, arresti në burg apo shtrimi i përkohshëm në një spital psikiatrik. Këto masa prekin të drejtën themelore të lirisë personale të garantuar nga neni 27 i Kushtetutës dhe vendosen vetëm me vendim gjykate. Masat ndaluese, të parashikuara në nenin 240 të Kodit, kanë karakter funksional dhe konsistojnë në pezullimin e ushtrimit të një detyre apo shërbimi publik ose në ndalimin e përkohshëm të ushtrimit të veprimtarive profesionale apo afariste. Ato nuk kufizojnë lirinë fizike, por ndikojnë në ushtrimin e funksionit.

Ndryshimi i propozuar në nenin 242/2 nuk prek strukturën e masave shtrënguese, nuk ndryshon kriteret e aplikimit të tyre dhe nuk cenon kompetencën e gjykatës për caktimin e tyre sipas ligjit.

III. NATYRA JURIDIKE E NDRYSHIMIT TË PROPOZUAR

Ndërhyrja e propozuar ka natyrë procedurale dhe nuk përbën zgjerim të imunitetit kushtetues. Ajo nuk ndryshon dispozitat kushtetuese që rregullojnë imunitetin e funksioneve të caktuara dhe nuk vendos privilegj substancial.

Subjektet e përfshira mbeten plotësisht të hetueshme dhe të ndjekshme penalisht. Organi i akuzës ruan të drejtën për të kryer hetime dhe për të ushtruar ndjekjen penale. Gjykata ruan kompetencën për të vendosur masa sigurimi personal në përputhje me ligjin dhe Kushtetutën.

Ndryshimi synon vetëm të parashikojë një trajtim procedural të diferencuar për funksione të caktuara kushtetuese, në mënyrë që ushtrimi i tyre të mos pengohet në mënyrë të panevojshme, duke respektuar parimin e proporcionalitetit dhe balancën institucionale.

IV. ARGUMENTIMI KUSHTETUES DHE HIERARKIA NORMATIVE

Projektligji është në përputhje me nenin 4 të Kushtetutës, i cili sanksionon se Kushtetuta është ligji më i lartë në Republikën e Shqipërisë dhe se dispozitat e saj kanë përparësi ndaj çdo akti tjetër normativ. Në përputhje me nenin 116 të Kushtetutës, ligji duhet të jetë në harmoni me aktet me fuqi më të lartë juridike.

Ndryshimi respekton nenin 7 të Kushtetutës, që parashikon ndarjen dhe balancimin e pushteteve. Ai nuk ndërhyn në kompetencat e pushtetit gjyqësor dhe nuk kufizon juridiksionin penal, por harmonizon ushtrimin e funksioneve kushtetuese me procesin penal.

Parimi i proporcionalitetit respektohet, pasi ndërhyrja është e kufizuar, nuk heq përgjegjësinë penale dhe nuk pengon hetimin apo gjykimin, por vetëm rregullon mënyrën e aplikimit të një mase të caktuar ndaj funksioneve të nivelit kushtetues.

V. GARANCITË NDAJ SISTEMIT TË DREJTËSISË

Projektligji nuk cenon pavarësinë e prokurorisë dhe të gjykatave. Hetimi penal, ndjekja penale dhe gjykimi mbeten të paprekura. Organet e drejtësisë vazhdojnë të ushtrojnë kompetencat e tyre në përputhje me Kushtetutën dhe ligjin. Ndryshimi nuk krijon mburojë ndaj përgjegjësisë penale dhe nuk përjashton asnjë subjekt nga juridiksioni penal.

VI. RËNDËSIA INSTITUCIONALE DHE BAZA KUSHTETUESE E FUNKSIONEVE TË PËRFSHIRA

Funksionet e përfshira në dispozitën e propozuar janë funksione të nivelit kushtetues, të rregulluara drejtpërdrejt nga Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë.

Presidenti i Republikës rregullohet nga neni 86 i Kushtetutës, sipas të cilit “Presidenti i Republikës është Kryetar i Shtetit dhe përfaqëson unitetin e popullit”. Ky funksion ka rol garantues në rendin kushtetues dhe në funksionimin e shtetit.

Avokati i Popullit parashikohet në nenin 60 të Kushtetutës, ku përcaktohet se ai mbron të drejtat dhe liritë e individëve nga veprimet apo mosveprimet e administratës publike, duke përbërë një institucion kushtetues të pavarur.

Këshilli i Ministrave rregullohet nga neni 95 i Kushtetutës, i cili përcakton se “Këshilli i Ministrave përbëhet nga Kryeministri, zëvendëskryeministri dhe ministrat” dhe se ushtron funksionet ekzekutive të shtetit. Përgjegjësia e tij politike përpara Kuvendit parashikohet në nenin 104 të Kushtetutës.

Gjykata Kushtetuese rregullohet nga neni 124 i Kushtetutës, sipas të cilit ajo garanton respektimin e Kushtetutës dhe bën interpretimin përfundimtar të saj. Anëtarët e saj ushtrojnë një funksion të pavarur në sistemin e kontrollit kushtetues.

Kontrolli i Lartë i Shtetit rregullohet nga neni 162 i Kushtetutës, si institucioni më i lartë i kontrollit ekonomik dhe financiar.

Përfshirja e këtyre funksioneve në dispozitën e nenit 242/2 lidhet me natyrën e tyre kushtetuese dhe me nevojën për të garantuar ushtrimin e pandërprerë të kompetencave që Kushtetuta u ka ngarkuar, pa cenuar përgjegjësinë penale dhe pa ndërhyrë në pavarësinë e pushtetit gjyqësor.

VII. PËRFUNDIME

Projektligji përfaqëson një ndërhyrje të balancuar dhe të harmonizuar me Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë. Ai respekton nenet 4, 7 dhe 116 të Kushtetutës, nuk zgjeron imunitetin kushtetues, nuk cenon pavarësinë e sistemit të drejtësisë dhe nuk kufizon kompetencat e prokurorisë apo të gjykatës. Ndryshimi ka natyrë procedurale dhe synon garantimin e funksionimit normal të institucioneve kushtetuese, në përputhje me parimin e shtetit të së drejtës dhe me balancën ndërmjet pushteteve. Për këto arsye, projektligji paraqitet për shqyrtim dhe miratim.

DEPUTETËT PROPOZUES